Ook on topic

Kolophon is een van de oudste steden van de Twaalf Steden van Ionië, gesticht aan het einde van het tweede millennium v.Chr. op een heuvelrug in de buurt van het huidige Değirmendere (provincie İzmir). De stad staat bekend om de beste cavalerie van Ionië, de luxueuze levensstijl, de productie van een bijzondere hars en het feit dat ze de wereld enkele vooraanstaande denkers en dichters heeft geschonken.

Het woord „kanifol“ (in de Latijnse talen: rosin) vindt zijn oorsprong in „colofoniumhars“ (colophonia resina): de plaatselijke dennen leverden een hars van bijzondere kwaliteit, die al sinds mensenheugenis door strijkinstrumentenbespelers en zeelieden werd gebruikt. De naam van de stad is letterlijk in het dagelijks taalgebruik blijven hangen en heeft de tand des tijds doorstaan.

Uit Kolophon komen de filosoof Xenophanes – een van de eerste critici van antropomorfe voorstellingen van goden –, de elegische dichter Mimnermus – de grondlegger van het genre van de liefdeselegie –, de dichter Antimachus, die door Hellenistische filologen zeer werd gewaardeerd, en de Olympisch kampioen worstelaar Hermesianact. Colophon behoort ook tot de zeven steden die aanspraak maken op de titel van geboorteplaats van Homerus.

Bij de oude Grieken betekende de uitdrukking „ἐπικολοφωνῆσαι“ („kolofon toevoegen“) „de zaak afhandelen, er een punt achter zetten“. Deze uitdrukking houdt verband met de reputatie van de kolofonische cavalerie: in de veldslagen van de archaïsche periode was het vaak juist hun optreden dat de uitkomst van de strijd bepaalde. Vandaar ook de literaire 'colofon', de vermelding aan het einde van een boek die het einde symboliseert.

Het verval verliep geleidelijk: in de 7e eeuw v.Chr. werd de stad veroverd door de Lydische koning Gyges, waarna de Perzische overheersing volgde, gevolgd door de Atheense Zeebond en vervolgens opnieuw de Perzen. De beslissende slag werd in de 3e eeuw v.Chr. toegebracht door de diadoch Lysimachus — hij verwoestte Kolophon en verplaatste een deel van de inwoners naar het uitgebreide Efeze. Daarna heeft de stad haar vroegere invloed nooit meer teruggekregen, hoewel ze bewoond bleef tot in de Midden-Byzantijnse periode.

Notion is de zeehaven van Kolophon, gelegen op enkele kilometers ten zuiden, direct aan de kust van de Egeïsche Zee. Het diende als de officiële haven van de stad en bood onderdak aan een deel van de inwoners van Kolophon na de verwoesting door Lysimachos. Tegenwoordig is Notion een op zichzelf staande, goed bewaarde archeologische vindplaats, die gemakkelijk op dezelfde dag kan worden bezocht als Kolophon.

De verdedigingsmuren, de funderingen van de gebouwen op de acropolis en de karakteristieke terrassen op de heuvel zijn tot op de dag van vandaag bewaard gebleven. Een aanzienlijk deel van de nederzetting is nog steeds niet opgegraven. De Amerikaanse School voor Klassieke Studies heeft het monument aan het begin van de twintigste eeuw gedeeltelijk onderzocht, maar veel lagen zijn nog onaangeroerd. Visueel zijn het 'stille' ruïnes: zonder kassa's, infrastructuur en gereconstrueerde delen.

Volgens de beschikbare informatie beschikt deze locatie niet over kassa’s of tourniquets; het is een open archeologische site. De situatie kan echter veranderen: het is raadzaam om voor uw reis de actuele stand van zaken te controleren, aangezien de toegangsregels voor Turkse archeologische sites regelmatig worden herzien.

Ja, binnen een straal van 25 km liggen maar liefst vier onderling verbonden monumenten: Efeze, Notion, Claros (het heiligdom van Apollo met het orakel) en Colophon zelf. Ze maken allemaal deel uit van één logische dagroute en vormen samen een cultureel cluster aan de Ionische kust.

Het grootste deel van de vondsten uit Kolophon, Notion en Claros wordt bewaard in het Archeologisch Museum van İzmir. Deskundigen raden aan om het museum te bezoeken voordat je naar de opgravingen zelf gaat: dit verrijkt de beleving van de ruïnes aanzienlijk en helpt je de context te begrijpen van wat er ter plaatse is overgebleven.

De klim naar de heuvel is geleidelijk, maar het pad verdwijnt hier en daar in het gras en de ondergrond is oneffen. Er is geen speciale voorzieningen voor bezoekers met beperkte mobiliteit. Voor oudere kinderen die geïnteresseerd zijn in geschiedenis is de wandeling goed te doen; met kleine kinderen of een kinderwagen zal het moeilijk zijn om de top van de akropolis te bereiken.

Vanaf de top van de heuvel heb je uitzicht op de vallei van de rivier Halesos en de verre kust van de Egeïsche Zee. Het licht is het meest indrukwekkend in de ochtenduren en kort voor zonsondergang: op die momenten accentueren de schaduwen het reliëf van de ruïnes en krijgt het panorama warme tinten. In de zomer is het 's middags erg heet op de open heuvelrug en is er vrijwel geen schaduw, wat het fotograferen oncomfortabel maakt.

Colophon kun je het beste opnemen in een eendaagse route langs de monumenten van de Ionische kust: Efeze → Notion → Claros → Colophon — alle vier de bezienswaardigheden liggen binnen een straal van 25 km. Het is aan te raden om voor de reis een bezoek te brengen aan het Archeologisch Museum van İzmir, waar vondsten uit deze gebieden worden bewaard: dit biedt belangrijke achtergrondinformatie om de ruïnes beter te begrijpen.

De handigste optie is een huurauto: de bewegwijzering naar de locatie is beperkt en zonder navigatiesysteem is het lastig om de ingang te vinden. De dichtstbijzijnde luchthaven is İzmir Adnan Menderes (ADB), op ongeveer 35 km afstand. Een alternatief is de dolmuş vanuit İzmir of Selçuk naar het dorpje Değirmendere, vanwaar het nog ongeveer 1,5 km bergopwaarts lopen is naar de archeologische site.

Neem water mee — het dichtstbijzijnde café ligt in het dorpje aan de voet van de heuvel; op de locatie zelf is er geen enkele voorziening. Draag schoenen met een gesloten neus en een lange broek: het pad verdwijnt hier en daar in het gras en is in het tussenseizoen droog en stekelig. Zonnebrandcrème is onmisbaar — er is bijna geen schaduw op de bergkam.

De beste maanden zijn april–mei en september–oktober. In het voorjaar en de vroege herfst zijn de temperaturen aangenaam, is alles groen en is het zicht goed. In de zomer heerst er op de open bergkam intense hitte, wat een bezoek vermoeiend maakt. Als u foto’s wilt maken, kom dan ’s ochtends of 1,5 tot 2 uur voor zonsondergang.

Als u de top van de heuvel boven de vallei van Halesos bereikt, kunt u op zoek gaan naar delen van de verdedigingsmuren en de funderingen van de gebouwen op de acropolis. De nederzetting beslaat een langgerekte heuvelrug: de muren vormen een gesloten omtrek. Een groot deel van het gebied is niet opgegraven, dus veel van wat je ziet, is een archeologisch landschap: de contouren van terrassen, verspreide stenen en stukjes metselwerk.

Na een bezoek aan Kolofon daalt u af naar de kust en bezoekt u Notion, de voormalige haven van de stad, een goed bewaard gebleven op zichzelf staande bezienswaardigheid. Onderweg of apart is het de moeite waard om een bezoek te brengen aan Claros — het heiligdom van Apollo met het orakel, dat nauw verbonden is met Kolofon. Deze route geeft een volledig beeld van hoe de Ionische polis was opgebouwd: de akropolis, de haven en de sacrale periferie.